Միջազգային վիճակագրական համագործակցություն

Հայաստանի Հանրապետության վիճակագրական կոմիտեի (Արմստատ) միջազգային վիճակագրական համագործակցության գերակա խնդիրներն են`

1.     էապես ամրապնդել վիճակագրական ներուժն արտադրելու և տարածելու բարձր որակի վիճակագրական տվյալներ՝ անհրաժեշտ փաստերի վրա հիմնված որոշումների կայացման գործընթացների համար,

2.     բարձրացնել վիճակագրական արտադրանքի որակը` այն է վիճակագրական տվյալների համապատասխանությունը, գնահատումների ճշգրտությունը և արժանահավատությունը, յուրաժամանակությունը և ճշտապահությունը, տվյալների մատչելիությունը և պարզությունը, համաձայնեցվածությունը և համադրելիությունը ու ամբողջականությունը ժամանակակից տեղեկատվության պահանջներին համահունչ,

3.     բարձրացնել տվյալների արդիականությունը` ապահովելով սպառողների կարիքների հաշվառումը և բավարարումը,

4.     ապահովել տվյալների միջազգային համադրելիությունը,

5.     գործել միջազգային վիճակագրական չափանիշներին և կանոններին համաձայն,

6.     հաշվի առնելով վիճակագրության առնչությունը հանրային կյանքի բոլոր ոլորտներին, բացառապես վիճակագրության միջազգային ստանդարտներով գործելու հրամայականը, գիտակցելով վիճակագրի պատասխանատվությունը հանրության` սպառողների, ռեսպոնդենտների և այլ գործընկերների հանդեպ, ինչպես նաև վիճակագրի մասնագիտության յուրօրինակությունը, հետևել ՄԱԿ-ի Պաշտոնական Վիճակագրության Հիմնարար Սկզբունքներին, Եվրոպական Վիճակագրության Փորձառության Օրենսգիրքի Սկզբունքներին, Պրոֆեսիոնալ Էթիկայի Հռչակագրի Սկզբունքներին, Միջազգային Վիճակագրական Գործունեության Կառավարման Սկզբունքներին և դրանք կիրառել իր գործունեությունում,

7.     բարձրացնել և երաշխավորել պաշտոնական վիճակագրության հեղինակությունն արտաքին աշխարհում:

Սկսած 1992թ., անցումային շրջանում միջազգային վիճակագրական համագործակցությունն առանցքային դեր է խաղում Հայաստանի վիճակագրական կարողությունների կառուցման և ամրապնդման բնագավառում: Հանդիսանալով ՄԱԿ-ի Վիճակագրական Հանձնաժողովի կողմից 1994թ. ընդունված, 2013թ. վերահաստատված և ՄԱԿ-ի Գլխավոր Վեհաժողովի կողմից 68/261 Բանաձևով 2014թ. հունվարի 29-ին ընդունված Պաշտոնական Վիճակագրության Հիմնարար Սկզբունքներից մեկը` միջազգային վիճակագրական համագործակցությունն ակտիվորեն նպաստում է վիճակագրության զարգացմանը: Միջազգային վիճակագրական համագործակցության բաժինը գործում է 1994թ., որը կառավարում է Արմստատի համագործակցության ողջ գործունեությունը և համակարգում բոլոր միջազգային կապերը, ապահովում Արմստատի ընկալումը միջազգային վիճակագրական հանրության կողմից, ինչպես նաև իրականացնում գործողություններ ուղղված Հայաստանի պաշտոնական վիճակագրության բարձր ներկայացուցչականության ապահովմանը միջազգային մակարդակով:

Արմստատը իրականացնում է բազմաթիվ համագործակցության նախագծեր: Այս գործունեությունը բաղկացած է միջազգային համագործակցության շրջանակում ֆինանսավորվող ծրագրերի իրականացումից: Բաժինը մասնակցում է ծրագրերի իրականացման բոլոր փուլերին` նախապատրաստում, բանակցություն և իրականացում: Այն առանցքային դեր է խաղում ծրագրերի կառավարման գործում և իրականացնում է համակարգման գործառույթ փորձագետների, տեխնիկական և ֆինանսական օժանդակություն ցուցաբերող կազմակերպությունների և վարչակառավարման մարմինների միջև: Համագործակցության գործունեությունը ներառում է աջակցություն և օժանդակություն փորձագետներին` նախագծերի գործողությունների վերաբերյալ նախագծերի առաջարկների մշակման, փաստաթղթերի նախապատրաստման և իրականացման ուղղությամբ (գործողության նկարագիր, գործողության հիմնական դրույթներ և գործողության վերաբերյալ հաշվետվություն), ինչպես նաև նախագծերի գործողություններին վերաբերող միջոցառումների և հանդիպումների կազմակերպում, բանակցությունների և թղթակցության վարում:

Միջազգային վիճակագրական համագործակցությունը նպատակաուղղված է միջազգային վիճակագրական մեթոդաբանության, ստանդարտների և դասակարգումների, ժամանակակից գործիքների և տեղեկատվական ու հեռահաղորդակցման տեխնոլոգիաների որդեգրմանը, անձնակազմի գիտելիքների և հմտությունների կատարելագործմանը, մասնագիտական բանիմացության բարձրացմանը:

Արմստատը մասնակցում է զգալի թվով ուսումնական այցելությունների, ուսումնական դասընթացների, միջազգային կոնֆերանսների, նստաշրջանների, նիստերի, հանդիպումների, աշխատանքային հանդիպումների, սեմինարների և աշխատանքային խմբերի աշխատանքների ու ստանում է խորհրդատվական օգնություն: Անձնակազմի ուսուցումը հանդիսանում է Արմստատի միջազգային համագործակցության քաղաքականության սյուներից մեկը: Ուսուցումը բոլոր համագործակցության ծրագրերի էական բաղադրիչն է:

Արմստատը սերտորեն համագործակցում է միջազգային մակարդակով` սպառողներին միջազգայնորեն համադրելի տվյալներ տրամադրելու համար: Արմստատը իրականացնում է վիճակագրական տեղեկատվության և հրապարակումների փոխանակում և տարածում ամբողջ աշխարհով մեկ:

Արմստատը կազմակերպում և անց է կացնում վիճակագրության տարբեր բնագավառներին վերաբերող միջազգային հանդիպումներ, ինչպես նաև իրականացնում բանակցություններ միջազգային վիճակագրական համագործակցության շրջանակում:

2003թ. նոյեմբերի 7-ին Հայաստանի Հնարապետությունը դարձել է Արժույթի միջազգային հիմնադրամի /ԱՄՀ/ տվյալների տարածման հատուկ ստանդարտին /ՏՏՀՍ/ անդամագրվող 54-րդ երկիրը, կատարելով կարևոր քայլ` ուղղված երկրի վիճակագրական համակարգի զարգացմանը: Հայաստանի իշխանություններն անդամագրումը դիտում են որպես վիճակագրական ճակատում բազում նախաձեռնությունների գագաթնակետ: Հայաստանի Հանրապետությունը երրորդ երկիրն է ՏՏՀՍ-ին անդամակցող ԱՊՀ երկրների շարքում: Հայաստանի Հանրապետությունն ԱՄՀ տվյալների տարածման ընդհանուր համակարգին /ՏՏԸՀ/ մասնակցող այն երկրների առաջին խմբում էր, որոնք տեղադրել են մեթատվյալները ԱՄՀ ստանդարտների տարածման տեղեկագրում, օրինակ ծառայելով տարածաշրջանի այլ երկրների համար: Այս առումով էլ Հայաստանի Հանրապտությունը երկրորդ երկիրն է, որ, անցնելով ՏՏԸՀ-ից ՏՏՀՍ-ին, կրկին օրինակ է հանդիսանում ՏՏԸՀ-ի մասնակիցների համար: «...Երկրները, որոնք մասնակցում են ՏՏԸՀ-ին, կարող են դիտարկվել որպես երկրներ, որոնք պարտավորություն են ստանձնում բարելավել համապատասխան վիճակագրական ցուցանիշների որակը, մինչդեռ ՏՏՀՍ-ին մասնակցող երկրները կարող են դիտարկվել որպես ավելի զարգացած վիճակագրական կարողություն ունեցողներ` ՏՏԸՀ-ին մասնակցող և ընդհանրապես համակարգին չմասնակցող երկրների համեմատ:» (Regional statistics development in Asia and the Pacific, Note by the Secretary-General, Item37, Statistical Commission, Fortieth session, 24-27 February 2009, UN Economic and Social Council, document E/CN.3/2009/15),(http://unstats.un.org/unsd/statcom/doc09/2009-15-ESCAP-E.pdf):

2008թ. տեղի է ունեցել ԱՄՀ-ի կողմից Արմստատի Գնահատումը, որի արդյունքում 2009թ. հրապարակվել է զեկույց "Հայաստանի Հանրապետություն. ստանդարտների և կանոնների կատարման վերաբերյալ զեկույց - տվյալների մոդուլ, իշխանությունների կողմից պատասխան և մանրամասն գնահատում` օգտագործելով տվյալների որակի գնահատման շրջանակը", ԱՄՀ-ի երկրի վերաբերյալ No. 09/50 զեկույց (http://www.armstat.am/file/doc/99457343.pdf):

Հայաստանն ընտրվել էր Միավորված ազգերի կազմակերպության վիճակագրական հանձնաժողովի անդամ չորս տարի ժամկետով` սկսած 2009թ. հունվարի 1-ից (Տնտեսական և սոցիալական խորհրդի 2008թ. ապրիլի 29-ի նստաշրջան):

2009թ. տեղի է ունեցել Հայաստանի Հանրապետության պաշտոնական վիճակագրության ազգային համակարգի Գլոբալ Գնահատումը: Գնահատումն իրականացվել է Եվրամիության վիճակագրական ծառայության (Եվրոստատ), Եվրոպական ազատ առևտրի ասոցիացիայի և ՄԱԿ-ի Եվրոպայի տնտեսական հանձնաժողովի փորձագետների կողմից (http://www.armstat.am/file/doc/99457348.pdf):

2011թ. հունվարի 31-ից մինչև 2013թ. փետրվարի 28-ը Արմստատը իրականացրել է "Աջակցություն Հայաստանի վիճակագրությանը Թվինինգ ծրագրի միջոցով" ԵՄ Թվինինգ Ծրագիրը, որի նպատակն էր աջակցել Հայաստանի վիճակագրության արդիականացմանը, ԵՄ չափանիշներին մոտարկված մեթոդաբանությունների ներդրմանը, ԵՄ երկրների հետ ուղղակիորեն համադրելի վիճակագրության թողարկմանը:

Ծրագրի գլխավոր գործընկերն էր` Դանիայի վիճակագրական ծառայությունը, կրտսեր գործընկերը` Գերմանիայի վիճակագրական ծառայությունը, մասնակիցներն էին` Շվեդիայի, ֆինլանդիայի, Լատվիայի և Լիտվայի վիճակագրական ծառայությունները:

"Աջակցություն Հայաստանի վիճակագրությանը Թվինինգի միջոցով" ծրագրի բաղադրիչներ էին. որակի կառավարում, բիզնես-վիճակագրության կատարելագործում, ՀՆԱ-ի ամբողջականության բարելավում, գյուղատնտեսական համատարած հաշվառում, հարմոնիզացված սպառողական գների ինդեքս, տեղեկատվական և հեռահաղորդակցման հանրության վիճակագրություն:

Մշակվել և Արմստատի կայքում բացվել են "Աջակցություն Հայաստանի վիճակագրությանը Թվինինգ ծրագրի միջոցով" խորագրով ԵՄ ԹՎԻՆԻՆԳ ծրագիր (http://www.armstat.am/en/?nid=74) և "փաստաթղթավորում և որակ" (https://www.armstat.am/am/?nid=25) բաժինները, որտեղ զետեղվել են ԹՎԻՆԻՆԳ ծրագրի վերաբերյալ նյութերը և "որակի կառավարում" բաղադրիչի շրջանակում մշակված որակի հռչակագրերը` թվով 138 հայերեն և անգլերեն:

Որակի հռչակագիրը նկարագրում է վիճակագրության օրենսդրական հիմքերը, վիճակագրության նպատակը և մեթոդաբանությունը, դրա տարածումը և վիճակագրության սպառողների և նրանց մոտ առաջացող հարցերի փարատման համար այլ կարևոր տեղեկատվություն:

2011-2012թթ. ընթացքում որակի հռչակագրերը մշակվել են Արմստատ-ի յուրաքանչյուր վիճակագրական արտադրանքի համար, ներկա պահին առկա է 138 արտադրանք, որոնք կազմակերպված են 17 վիճակագրական բնագավառների ներքո. Էկոնոմիկա և ֆինանսներ , Բնակչություն և սոցիալական գործընթացներ , Արդյունաբերություն, շինարարություն, առևտուր և ծառայություններ , Տրանսպորտ և Զբոսաշրջություն, Արտաքին առևտուր , Գյուղատնտեսություն, անտառաբուծություն և ձկնաբուծություն , Պարենային ապահովություն , Շրջակա միջավայր և էներգետիկա  (http://www.armstat.am/am/?nid=545):

138 վիճակագրական արտադրանք փաստաթղթավորված է համաձայն Ընդհանուր Վիճակագրական Բիզնես-գործընթացի Մոդելի (http://www.armstat.am/am/?nid=373):

Մշակվել է Որակի քաղաքականության փաստաթուղթը, որը հասանելի է հանրությանը https://www.armstat.am/file/doc/99513203.pdf հասցեով: Եվրոպական վիճակագրական համակարգի որակի ապահովման շրջանակը (1.2 տարբերակ) թարգմանվել է հայերեն և հաստատվել (http://www.armstat.am/file/doc/99499353.pdf): Որակի ապահովման շրջանակն աջակցում է Եվրոպական Վիճակագրության Փորձառության Օրենսգիրքի իրականացմանը` սահմանելով գործողությունները, մեթոդները և գործիքները Օրենսգիրքի ցուցանիշների իրականացման համար:

"Աջակցություն Հայաստանի վիճակագրությանը Թվինինգ ծրագրի միջոցով" ԵՄ Թվինինգ ծրագրի շրջանակում 2012թ. ներդրվել է PC Axis/PX Web տարածման գործիքը և մշակվել է ARMSTATBANK.AM տվյալների բազան (https://armstatbank.am/pxweb/hy/ArmStatBank/?rxid=d309f805-f3a5-48fe-831f-567e2bf510e1) : ARMSTATBANK.AM-ը տրամադրում է արագ և մատչելի հասանելիություն վիճակագրական տեղեկատվությանը և հնարավորություն է ընձեռում վիճակագրական տեղեկատվության սպառողներին ներբեռնել տվյալները MS Excel, xml կամ այլ ձևաչափերով, ինչպես նաև ստեղծել գծապատկերներ և աղյուսակներ:

Հայաստանը առաջին երկիրն է աշխարհում, որը օգտագործում է PX-Web 2012թ. տարբերակը: ARMSTATBANK.AM-ը կապված է Որակի հռչակագրերի հետ:

"Աջակցություն Հայաստանի վիճակագրությանը Թվինինգի միջոցով" ԵՄ Թվինինգ ծրագիրը Եվրոպական Հարևանության (արևելյան և հարավային) 12 երկրներում իրականացված 100-ից ավելի ԵՄ Թվինինգ ծրագրերից 2011թ. ճանաչվել է հաջողված չորս ծրագրերից մեկը (Եվրոպական Հանձնաժողովի ԵՀՔՔ շրջանակում Թվինինգ, ԹԱՅԵՔՍ, ՍԻԳՄԱ 2011թ. գործողությունների հաշվետվություն` https://www.armstat.am/file/doc/99470788.pdf ):

Արմստատը մասնակցել է Եվրոստատի կողմից կազմակերպված ԵՀՔ-Արևելքի տարածաշրջանում 2014-2020թթ. Վիճակագրական Համագործակցության համար Ռազմավարութան մշակման աշխատանքային խմբի և Ռազմավարութան մշակման աշխատանքներին:

2014թ. տեղի է ունեցել Հայաստանի Հանրապետությունում Եվրոպական վիճակագրության փորձառության օրենսգրքի իրականացման թեթև փորձագիտական գնահատումը: Գնահատումն իրականացվել է Եվրամիության վիճակագրական ծառայության (Եվրոստատ) փորձագետների կողմից (http://www.armstat.am/file/doc/99487953.pdf):

2014թ. Եվրամիության վիճակագրական ծառայության (Եվրոստատ) փորձագետների կողմից իրականացվել է միգրացիայի վիճակագրության ոլորտային գնահատումը Հայաստանի Հանրապետությունում (http://www.armstat.am/file/doc/99492303.pdf):

Արմստատը մասնակցել է ՄԱԿ-ի Եվրոպայի տնտեսական հանձնաժողովի (UNECE), Եվրոպական ազատ առևտրի ասոցիացիայի (EFTA), Եվրամիության վիճակագրական ծառայության (Eurostat) կողմից կազմակերպված Արևելյան Եվրոպայի, Կովկասի և Կենտրոնական Ասիայի երկրների համար Ընդհանուր վիճակագրական օրենքի խմբագրական խորհուրդի և օրենքի մշակման աշխատանքներին:

2015թ. հունիսի 15-17-ը Ժնևում տեղի է ունեցել ՄԱԿ-ի Եվրոպայի տնտեսական հանձնաժողովի Եվրոպական վիճակագիրների կոնֆերանսի 63-րդ հերթական լիակազմ նստաշրջանը: Համաձայն Եվրոպական Վիճակագիրների Կոնֆերանսի և դրա Բյուրոյի աշխատանքները կառավարող կանոնների Կոնֆերանսը ընտրել է իր Բյուրոն երկու տարի ժամկետով՝ 2015 թ. հունիսից 2017թ. հունիսը:

ՀՀ վիճակագրական կոմիտեի նախագահ` Ս. Մնացականյանը ընտրվել է Բյուրոյի փոխնախագահ (Եվրոպական Վիճակագիրների Կոնֆերանսի Բյուրոյի կազմը 2015-2017 թթ. համար, http://www.unece.org/stats/cesbureau.html):

ՀՀ վիճակագրական կոմիտեի նախագահ` Ս. Մնացականյանը վերընտրվել է Բյուրոյի փոխնախագահ 2017-2019թթ. և 2019-2021թթ. համար:

2015թ. սեպտեմբերի 15-ին մեկնարկել է "Հայաստանի ազգային վիճակագրական համակարգի ամրապնդում - փուլ II" երկրորդ ԵՄ Թվինինգ ծրագիրը (http://www.armstat.am/en/?nid=76):

Ծրագրի նպատակն էր աջակցել Արմստատին` ինստիտուցիոնալ Թվինինգ ծրագրի միջոցով արդիականացնելով պաշտոնական վիճակագրության հայաստանյան համակարգի կոնկրետ տարրեր: Սույն նպատակը իրագործվել է՝ ներդնելով ԵՄ ստանդարտներին համապատասխանեցված համապարփակ տարածման ռազմավարություն և կազմման մեթոդաբանություններ: Ծրագրի իրականացման ընթացքում առանցքային էր վիճակագրական տեղեկատվության արտադրման նպատակով առկա վարչական ռեգիստրների օգտագործումը: Ծրագրի գլխավոր գործընկերն էր` Դանիայի վիճակագրական ծառայությունը ֆինլանդիայի, Իտալիայի և Լիտվայի ազգային վիճակագրական ծառայությունների հետ համագործակցությամբ:

"Հայաստանի ազգային վիճակագրական համակարգի ամրապնդում - փուլ II" ծրագրի բաղադրիչներն էին՝ Վիճակագրական տեղեկատվության տարածման համակարգ, ժողովրդագրական վիճակագրություն, աշխատանքի շուկայի վիճակագրություն, աղքատության վիճակագրություն, ինովացիոն վիճակագրություն և ջրի հաշիվներ:

2016թ. Եվրամիության վիճակագրական ծառայության (Եվրոստատ) փորձագետների կողմից իրականացվել է զբոսաշրջության վիճակագրության ոլորտային գնահատումը Հայաստանում (https://www.armstat.am/file/doc/99501893.pdf):

2017թ. Եվրամիության վիճակագրական ծառայության (Եվրոստատ) փորձագետների կողմից իրականացվել է Հայաստանում Աշխատուժի հետազոտության ոլորտային գնահատումը (https://www.armstat.am/file/doc/99507373.pdf):

2018թ. իրականացվել է Արմստատի և Հայաստանի պաշտոնական վիճակագրության փորձագիտական գնահատումը: Գնահատումն իրականացվել է Եվրամիության վիճակագրական ծառայության (Եվրոստատ), ՄԱԿ-ի Եվրոպայի տնտեսական հանձնաժողովի և Եվրոպական ազատ առևտրի ասոցիացիայի փորձագետների կողմից (https://www.armstat.am/file/doc/99517703.pdf): 

2019թ. իրականացվել է Հայաստանում պաշտոնական վիճակագրության տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտային գնահատումը: Գնահատումն իրականացվել է Եվրոպական ազատ առևտրի ասոցիացիայի և ՄԱԿ-ի Եվրոպայի տնտեսական հանձնաժողովի փորձագետների կողմից (https://www.armstat.am/file/doc/99517668.pdf)

Արմստատը հանդիսանում էր ՄԱԿ-ի Վիճակագրական Հանձնաժողովի կողմից 2015 թ. մարտի 6-ին ստեղծված Կայուն զարգացման նպատակների (ԿԶՆ) ցուցանիշների միջգերատեսչական և փորձագիտական խմբի անդամ:

2016 թ. հունիսից Արմստատը հանդիսանում է վիճակագրական օրենսդրության ընդհանուր տարրերի գծով ՄԱԿ-ի ԵՏՀ աշխատանքային խմբի անդամ:

Արմստատը հանդիսանում է «վիճակագրական օրենսդրության մոդեռնիզացում», «պաշտոնական վիճակագրության արժեքը», «ԿԶՆ-ի վիճակագրություն», «գենդերային վիճակագրության հաղորդակցում»,  Մարդահամարի և կացարանների հաշվառում և «Ազգային հաշիվներ» ՄԱԿ-ի ԵՏՀ աշխատանքային խմբերի անդամ, Բնակչության և սոցիալական վիճակագրության, Տնտեսական վիճակագրության և «Փորձառության Տվյալների ինտեգրման համայնք» ՄԱԿ-ի Ասիայի և Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանի Տնտեսական և սոցիալական հանձնաժողովի աշխատանքային խմբերի անդամ, Ծերացման և ըստ տարիքի դեզագրեգացված տվյալների գծով Թիչֆիլդ քաղաքի խմբի անդամ, Հաշմանդամության վիճակագրության գծով Վաշինգտոնի խմբի անդամ:

Արմստատին անգնահատելի օժանդակություն է ցուցաբերվում միջազգային կազմակերպությունների, մասնավորապես Եվրամիության վիճակագրական ծառայության (Եվրոստատ), Եվրոպական ազատ առևտրի ասոցիացիայի, Համաշխարհային Բանկի, Արժույթի միջազգային հիմնադրամի (IMF), ՄԱԿ-ի վիճակագրության բաժնի (UNSD), ՄԱԿ-ի Եվրոպայի տնտեսական հանձնաժողովի (UNECE), ՄԱԿ-ի պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպության (UNFAO), ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագրի (UNDP), ՄԱԿ-ի մանկական հիմնադրամի (UNICEF), ՄԱԿ-ի բնակչության հիմնադրամի (UNFPA), ՄԱԿ-ի Ասիայի և Խաղաղ օվկիանոսի համար սոցիալ-տնտեսական հանձնաժողովի (UNESCAP), Աշխատանքի միջազգային կազմակերպություն (ILO) և այլնի կողմից: Արմստատը զգալի աջակցություն է ստանում ազգային վիճակագրական ծառայություններից, հատկապես Եվրամիության անդամ երկրներից, ինչպես նաև ԱՄՆ միջազգային զարգացման գործակալության (USAID) օժանդակությամբ ԱՄՆ Հաշվառումների Բյուրոյից և ԱՄՆ Գյուղատնտեսության դեպարտամենտից: Շնորհիվ այդ աջակցության էականորեն զարգացել և ամրապնդվել է Հայաստանի վիճակագրական ներուժը:

Պահպանելով Անկախ Պետությունների Համագործակցության երկրների վիճակագրական ծառայությունների հետ ավանդական կապերը, Արմստատը ակտիվորեն համագործակցում է Անկախ Պետությունների Համագործակցության երկրների միջպետական վիճակագրական կոմիտեի և Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի վիճակագրության դեպարտամենտի հետ: