Եվրո SDMX մեթատվյալների կառուցվածք (ESMS)

Սպառողական գների ինդեքս (ՍԳԻ)


1 Կոնտակտ
1.1 Կոնտակտային կազմակերպություն Արմստատ
1.2 Կոնտակտային կազմակերպության ստորաբաժանումը Գների վիճակագրության և միջազգային համադրումների բաժին
1.3 Կոնտակտային անձնավորության անունը Մարիամ Երիցյան
1.4  Կոնտակտային անձնավորության պաշտոնը Բաժնի պետ
1.5 Կոնտակտային փոստի հասցե Հայաստանի Հանրապետություն, ք.Երևան 0010, Հանրապետության պողոտա, Կառավարական 3 շենք
1.6 Կոնտակտային էլ. փոստի հասցե price@armstat.am
1.7 Կոնտակտային հեռախոսահամար +374 11 564566
1.8 Կոնտակտային ֆաքսի համար +374 11 521921
2 Մեթատվյալների արդիականացում
2.1 Վերջին անգամ վավերացված մեթատվյալներ 05.05.2021
2.2 Վերջին անգամ զետեղված մեթատվյալներ 05.05.2021
2.3 Մեթատվյալների վերջին արդիականացում 05.05.2021
3 Վիճակագրական ներկայացում
3.1 Տվյալների նկարագրություն Սպառողական գների ինդեքսն որոշում է կայուն զամբյուղի ապրանքների գների և ծառայությունների սակագների ընդհանուր մակարդակի փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում և որոշում այդ արժեքի հարաբերակցության մեծությունը հաշվետու ժամանակահատվածում բազիսային ժամանակահատվածի համեմատ: Արձանագրված գները օգտագործողների կողմից վճարված գործարքների փաստացի արժեքներն են, որոնց մեջ ներառված են բոլոր տեսակի հարկերը, ինչպես օրինակ ավելացված արժեքի հարկը (ԱԱՀ), ակցիզային հարկը և այլն: Ապրանքների և ծառայությունների տեսակների ընտրության գործընթացն իրականացվում է հիմնվելով տնային տնտեսությունների հետազոտության դրամային ծախսումների մասին ստացված տվյալների վրա` ընտրելով դրանցից առավել մեծ սպառում ունեցող ապրանքներ և ծառայություններ: ՍԳԻ-ն բնութագրում է բնակչության կողմից ձեռք բերված ապրանքների և ծառայությունների գների և սակագների ընդհանուր մակարդակի փոփոխությունը տարեկան, եռամսյակային, ամսական պարբերականությամբ: ՍԳԻ-ն հանդիսանում է մակրոտնտեսական կարևորագույն ցուցանիշներից մեկը, որը պետական մարմինների կողմից օգտագործվում է դրամավարկային և ֆինանսական քաղաքականության մշակման և իրագործման, տնտեսության մեջ գնաճային գործոնների վերլուծության, կանխատեսման և զսպման, առանձին իրավաբանական վիճաբանություններ լուծելու համար և այլն: Հայաստանի Հանրապետությունում ՍԳԻ-ն հանդիսանում է գնաճը բնութագրող միակ ցուցանիշը: ՍԳԻ-ն օգտագործվում է ընթացիկ գներով մակրոտնտեսական ցուցանիշները համադրելի գներով վերահաշվարկման համար: https://www.armstat.am/file/Qualitydec/am/2.1.pdf https://www.armstat.am/file/model/am/2.1.pdf
3.2 Դասակարգման համակարգ «Անհատական սպառում՝ ըստ նպատակների դասակարգիչ» (COICOP) ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարի   N 876-Ն 19.09.2013թ. հրաման,  ՀՀ ԳՏ 01.07.2014թ. 15/ (494)) ):
3.3 Ոլորտային ընդգրկունություն Սպառղական գների ինդեքսի հաշվարկներում ընդգրկված են երկրի տնտեսական տարածքում բոլոր տեսակի ռեզիդենտ տնային տնտեսությունները, անկախ իրենց եկամուտի չափից: ՍԳԻ-ն ընդգրկում է տնային տնտեսությունների կողմից ձեռք բերված ապրանքների և ծառայությունների հատվածը: ՍԳԻ-ի հաշվարկներում չեն ընդգրկվում տնային տնտեսությունների արտերկրում կատարված ծախսերը, ոչ ռեզիդենտ տնային տնտեսությունների ծախսերը, ինչպես նաև տնային տնտեսությունների կողմից կատարված ծախսերն արտադրական կարիքների համար:
3.4 Վիճակագրական հասկացություններ և սահմանումներ Ապրանքների և ծառայությունների տեսակների ընտրման գործընթացն իրականացվում է հիմնվելով տնային տնտեսությունների հետազոտության դրամային ծախսումների մասին ստացված տվյալների վրա` ընտրելով դրանցից առավել մեծ սպառում ունեցող ապրանքներ և ծառայություններ: Ապրանքների և ծառայությունների ցանկի արդիականացման նկատառումով պարբերաբար իրականացվում են դիտարկվող կետերի ուսումնասիրություններ, տրվում են փորձագիտական գնահատումներ: Հրապարակվող տվյալներն են՝
1) Ամսական կտրվածքով՝
- Ինդեքսներ (նախորդ տարվա դեկտեմբերը = 100),
Երկարաժամկետ բազիսային ժամանակաշրջանի նկատմամբ,
- Տոկոսային փոփոխություն՝ նախորդ ամսվա նկատմամբ ,
նախորդ տարվա համապատասխան ամսվա նկատմաբ,
տարեկան կտրվածքով՝
միջին տարեկան ՝ աճողական տարվա սկզբից
-Կշիռներ, ԱՍԸՆԴ-ի խմբավորումներով:
2) Տարեկան կտրվածքով՝
- տարեկան գնաճի տեմպեր,
- միջին տարեկան գնաճի տեմպեր:
3.5 Վիճակագրական միավոր Յուրաքանչյուր հրապարակված ինդեքսը կամ տոկոսային փոփոխության մեծությունը վերաբերում է երկրի բոլոր տնային տնտեսությունների «վերջնական սպառման դրամական ծախսերին»:
3.6 Վիճակագրական համակցություն Հիմնական համակցությունը Տնային տնտեսությունների վերջնական դրամական ծախսումներն են երկրի տարածքում: Ներառում են միայն ՀՀ-ի ռեզիդենտ հանդիսացող տնային տնեսությունների կողմից իրականացված ծախսերը և գնումները: ՍԳԻ -ն չի ներառում՝ - ռեզիդենտների ծախսերի մասին տվյալները, որոնք իրականացվել են երկրի սահմաններից դուրս, - ոչ ռեզիդենտ հանդիսացող տնային տնտեսությունների կողմից երկրի ներսում իրականացված ծախսերը, - ձեռնարկատիրության նպատակով կամ պետական մարմինների կողմից իրականացված ծախսերը, - հարկերի տոկոսադրույքները և վարկային վճարները:
3.7 Հաշվետու տարածք ՀՀ սպառողական ապրանքների (ծառայությունների) գների (սակագների) ամենամսյա դիտարկումներն՝ ըստ սահմանված մեթոդաբանության, իրականացվում են քաղաքային բնակավայրերում՝ մայրաքաղաք Երևանում և հանրապետության 10 քաղաքներում, որոնք ներկայացնում են ՀՀ բոլոր 10 մարզերը: Գների դիտարկումները չեն իրականացվում գյուղական համայնքներում կամ գյուղական բնակավայրերում:
3.8 Ժամանակի ընդգրկունություն Սպառողական գների ինդեքսը հաշվարկվել է 1993 թվականից ի վեր ամսական կտրվածքով: 1993-ից մինչև 2017 թվականը ԱՍԸՆԴ 1999թ. (երկնիշ 10 խմբավորումների), իսկ 2017թ.-ից առ այսօր ԱՍԸՆԴ 1999թ. (երկնիշ 12 խմբավորումների):
3.9 Բազային ժամանակահատված •Նախորդ տարվա դեկտեմբեր,
•2015 = 100
4 Չափման միավոր •Ինդեքսը ՝ հաշվետու տարվա զամբյուղի արժեքի հարաբերությունն է բազիսային ժամանակաշրջանի արժեքի նկատմամբ բազմապատկած 100 -ի:
•Տոկոսային փոփոխությունը՝ զամբյուղի արժեքի հաշվետու և նախորդ ամսվա, նախորդ տարվա համապատասխան ամսվա , աճողական կարգով տարվա սկզբից և նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի միջին ամսական արժեքի փոփոխության մեծությունը:
•Ինդեքսների ագրեգացման համար հաշվարկվող տեսակարար կշիռները (տոկոսներով):
5 Հաշվետու ժամանակաշրջան Ամիս
6 Ինստիտուցիոնալ մանդատ
6.1 Իրավական ակտեր և այլ համաձայնագրեր «Պաշտոնական վիճակագրության մասին» օրենք
Հնգամյա վիճակագրական ծրագիրՏարեկան վիճակագրական ծրագիր
• «Վիճակագրական տվյալների հավաքման կարգը հաստատելու մասին» վիճակագրության պետական խորհրդի 2016թ. հունիսի 20-ի թիվ 05-Ն որոշում
• Վիճակագրության պետական խորհրդի 2020թ. փետրվարի 27-ի «Սպառողական գների ինդեքսի հաշվարկման համար սպառողական ապրանքների գների և ծառայությունների սակագների դիտարկման կարգը հաստատելու մասին» թիվ N13-Ա որոշում
• Վիճակագրության պետական խորհրդի 2020թ. փետրվարի 27-ի «Մեթոդաբանական ցուցումներ սպառողական ապրանքների գների և ծառայությունների սակագների դիտարկման և սպառողական գների ինդեքսի հաշվարկման մասին» թիվ N12-Ա որոշում:
6.2 Տվյալների փոխանցում Միջազգային կազմակերպություններ. ՄԱԿ, Եվրոստատ, Արժույթի միջազգային հիմնադրամ, Համաշխարհային բանկ, Ասիական զարգացման բանկ, Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողով, ԱՊՀ միջպետական վիճակագրական կոմիտե և այլն: Ազգային կազմակերպություններ. Կենտրոնական բանկ, համաձայնագիր (01.02.2010):
7 Գաղտնիություն
7.1 Գաղտնիություն -քաղաքականություն «Պաշտոնական վիճակագրության մասին» օրենք, Գլուխ 7. Վիճակագրական գաղտնիություն,
• «Պաշտոնական վիճակագրության մասին» օրենք, Գլուխ 1. Ընդհանուր դրույթներ, հոդված 4. Օրենքում օգտագործված հիմնական հասկացությունները, կետ 6), «Անվանական տվյալներ՝ վիճակագրական միավորին բնութագրող ցանկացած տեղեկություն, որը թույլ է տալիս կամ կարող է թույլ տալ ուղղակի կամ անուղղակի նույնականացնել նրան»:
•«Պաշտոնական վիճակագրության մասին» օրենք, Գլուխ 2. Պաշտոնական վիճակագրության հիմնարար սկզբունքները, հոդված 6. Պաշտոնական վիճակագրության հիմնարար սկզբունքները, կետ 6 «Վիճակագրական գաղտնիություն և բացառապես վիճակագրական նպատակներով օգտագործում. պաշտոնական վիճակագրություն արտադրողների կողմից ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց վերաբերող՝ հավաքված կամ ստացված բոլոր անվանական տվյալների խիստ գաղտնիություն, ինչպես նաև բացառապես վիճակագրական նպատակներով դրանց օգտագործում»:
7.2 Գաղտնիություն-տվյալների մշակում «Պաշտոնական վիճակագրության մասին» օրենք, Գլուխ 7. Վիճակագրական գաղտնիություն,
• «Պաշտոնական վիճակագրության մասին» օրենք, Գլուխ 1. Ընդհանուր դրույթներ, հոդված 4. Օրենքում օգտագործված հիմնական հասկացությունները, կետ 6), «Անվանական տվյալներ՝ վիճակագրական միավորին բնութագրող ցանկացած տեղեկություն, որը թույլ է տալիս կամ կարող է թույլ տալ ուղղակի կամ անուղղակի նույնականացնել նրան»:
•«Պաշտոնական վիճակագրության մասին» օրենք, Գլուխ 2. Պաշտոնական վիճակագրության հիմնարար սկզբունքները, հոդված 6. Պաշտոնական վիճակագրության հիմնարար սկզբունքները, կետ 6 «Վիճակագրական գաղտնիություն և բացառապես վիճակագրական նպատակներով օգտագործում. պաշտոնական վիճակագրություն արտադրողների կողմից ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց վերաբերող՝ հավաքված կամ ստացված բոլոր անվանական տվյալների խիստ գաղտնիություն, ինչպես նաև բացառապես վիճակագրական նպատակներով դրանց օգտագործում»:
8 Թողարկման քաղաքականություն
8.1 Թողարկման օրացույց Արմստատի «Վիճակագրական ցուցանիշների թողարկման օրացույցը» նախապես ներառում է, թե երբ պետք է հրապարակվեն վիճակագրական տվյալները մեկ տարվա կտրվածքով` ըստ ամիսների և ընդգրկում է նախատեսված ցուցանիշների ցանկը: Հաշվետու ամսվա ՍԳԻ-ի ցուցանիշները հրապարակվում են հաշվետու ամսվան հաջորդող ամսվա 3-րդ աշխատանքային օրը:
8.2 Թողարկման օրացույցի հասանելիությունը https://www.armstat.am/am/?nid=33
8.3 Օգտագործողի մուտք Բոլոր օգտագործողներն ունեն հավասար մուտք վիճակագրական թողարկումներին միևնույն ժամանակ: Ցանկացած արտոնյալ նախապես թողարկման մուտք ցանկացած արտաքին օգտագործողի համար սահմանափակվում և վերահսկվում է: Վիճակագրական տեղեկատվություն օգտագործողների կողմից չհրապարակվող ցուցանիշների վերաբերյալ տեղեկատվության պաշտոնական հայցման դեպքում հնարավորության սահմաններում իրականացվում է լրացուցիչ ցուցանիշների հաշվարկ և տրամադրում նրանց` միաժամանակ պահպանելով վիճակագրական տեղեկատվության նկատմամբ գաղտնիության սկզբունքը: ՍԳԻ-ի ցուցանիշները հրապարակվում են Արմստատի պաշտոնական կայքում համաձայն տարեկան վիճակագրական ծրագրի «Գներ և սակագներ» հատվածում և Եվրոպական վիճակագրության փորձառության օրենսգրքի(ընդունված 2017թ. նոյեմբերի 16-ին ), հարգելով գիտական անկախությունը և օբյեկտիվ, պրոֆեսիոնալ և թափանցիկ ձևով՝ հավասարապես վերաբերվելով բոլոր օգտագործողներին:
9 Տարածման հաճախականություն ՍԳԻ-ը թողարկվում է ամսական պարբերականությամբ:
10 Մատչելիություն և պարզություն
10.1 Նորությունների թողարկում • Մամուլի հաղորդագրություն` «Սպառողական գների ինդեքսը Հայաստանի Հանրապետությունում», յուրաքանչյուր ամիս 3-րդ աշխատանքային օրը, հայերեն, համառոտ աղյուսակների տեսքով անգլերեն և ռուսերեն,
• Վիճակագրական տեղեկագիր «Սպառողական գների ինդեքսը Հայաստանի Հանրապետությունում», յուրաքանչյուր ամիս 8-րդ աշխատանքային օրը, հայերեն և անգլերեն,
10.2 Հրապարակումներ • «Հայաստանի վիճակագրական տարեգիրք» (հայերեն, անգլերեն և ռուսերեն )
• «Հայաստանի մարզերը և Երևանը թվերով» տարեկան վիճակագրական ժողովածու (հայերեն, անգլերեն և ռուսերեն )
• «Հայաստանը թվերով» տարեկան վիճակագրական ժողովածու (հայերեն, անգլերեն և ռուսերեն )
• «Գները և գների ինդեքսները Հայաստանի Հանրապետությունում» տարեկան վիճակագրական ժողովածու (հայերեն, անգլերեն և ռուսերեն )
• ՀՀ սոցիալ-տնտեսական վիճակը բնութագրող ընթացիկ-օպերատիվ ամփոփմամբ ստացված նախնական հիմնական մակրոտնտեսական ցուցանիշները, ամսական ժողովածու (հայերեն, անգլերեն և ռուսերեն )
• «ՀՀ սոցիալ-տնտեսական վիճակը» ամսական տեղեկատվական զեկույց (հայերեն, անգլերեն և ռուսերեն )
• «ՀՀ սպառողական գների ինդեքսը» վիճակագրական ամսական տեղեկագիր (հայերեն, անգլերեն)
• «Պարենային ապահովություն և աղքատություն» վիճակագրական եռամսյակային ժողովածու (հայերեն, անգլերեն) Հրապարակումների էլեկտրոնային տարբերակները հասանելի են հետևյալ (հղմամբ`)
10.3 Առցանց տվյալների բազաներ Ամսական և պատմական ՍԳԻ ցուցանիշները հասանելի են հետևյալ հղմամբ`:
10.4 Միկրոտվյալների հասանելիություն Պաշտոնական վիճակագրության մասին» օրենք, Գլուխ 7, Հոդված 26.Գաղտնի տվյալների հասանելիությունը հետազոտական նպատակներով: Հետազոտական աշխատանքների իրականացման նպատակով հետազոտողների կողմից Արմստատ ներկայացված դիմումի հիման վրա և Պետական խորհրդի որոշմամբ վիճակագրական գաղտնիք պարունակող տվյալները բացառիկ դեպքերում Արմստատի կողմից կարող են տրամադրվել կամ հրապարակվել անվանական տվյալների ուղղակի կամ անուղղակի բացահայտման հնարավորություն չտվող՝ անվանազերծված ձևով: Տվյալներն օգտագործվում են բացառապես հետազոտական նպատակներով, չեն կարող փոխանցվել այլ անձանց, չեն կարող հրապարակել անվանական հարթության անվանազերծված որևէ տվյալ և չեն կարող համադրվել այլ աղբյուրներից ստացված անվանական տվյալների հետ, նշվում են բոլոր հրահանգավորված նյութերի աղբյուրները, այդ անվանազերծված տվյալները հետազոտություններից հետո ոչնչացվում են: Տեղեկությունների չհրապարակման կամ այլ ձևով չտարածման դրույթը չի գործում այն դեպքում, երբ դրանք, Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությանը համապատասխան, հանդիսանում են բնական կամ այլ մենաշնորհային գործունեություն արտացոլող տեղեկություններ, որոնց չհրապարակումը (չտարածումը) էապես կազդի վիճակագրական տեղեկատվության ամբողջականության սկզբունքների պահպանման վրա:
10.5 Այլ Տեղեկատվությունը տրամադրվում է նաև հարցումներով, համաձայն Արմստատի տեղեկատվության տարածման և հաղորդակցության քաղաքականության
10.6 Մեթոդաբանության փաստաթղթավորում Սպառողական գների ինդեքսի հաշվարկման մեթոդաբանությունը ի սկզբանե մշակվել է Միջազգային Արժույթային Հիմնադրամի հետ համատեղ: Հիմք ընդունելով Սպառողական գների ինդեքսի ձեռնարկ. Տեսություն և կիրառում, 2004 (ԱՄԿ/ԱՄՀ/ՏՀԶԿ/ՄԱԿ/ԵՏՀ/Եվրոստատ/ՀԲ) ձեռնարկի պահանջները, գների վիճակագրության ոլորտում աշխարհի առաջավոր երկրների գործող ՍԳԻ-ի մեթոդաբանություններում կատարված առաջընթացները, ինչպես նաև ԵՄ Թվինինգ ծրագրի շրջանակներում գների վիճակագրության գծով օգնություն ցուցաբերած միջազգային փորձագետների առաջարկները և խորհուրդները:
Որակի հռչակագիր - Սպառողական գների ինդեքս
Ընդհանուր վիճակագրական բիզնես-գործընթացի մոդել -Սպառողական գների ինդեքս:
ՀՀ ՍԳԻ-ի հաշվարկման համար կազմվել են հետևյալ մեթոդաբանական ձեռնարկները՝
ՍՊԱՌՈՂԱԿԱՆ ԳՆԵՐԻ ԻՆԴԵՔՍԻ ՀԱՇՎԱՐԿՄԱՆ ՀԱՄԱՐ ՍՊԱՌՈՂԱԿԱՆ ԱՊՐԱՆՔՆԵՐԻ ԳՆԵՐԻ ԵՎ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՍԱԿԱԳՆԵՐԻ ԴԻՏԱՐԿՄԱՆ ԿԱՐԳ,
ՄԵԹՈԴԱԲԱՆԱԿԱՆ ՑՈՒՑՈՒՄՆԵՐ ՍՊԱՌՈՂԱԿԱՆ ԱՊՐԱՆՔՆԵՐԻ ԳՆԵՐԻ ԵՎ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՍԱԿԱԳՆԵՐԻ ԴԻՏԱՐԿՄԱՆ ԵՎ ՍՊԱՌՈՂԱԿԱՆ ԳՆԵՐԻ ԻՆԴԵՔՍԻ ՀԱՇՎԱՐԿՄԱՆ:
10.7 Որակի փաստթղթավորում https://www.armstat.am/file/Qualitydec/am/2.1.pdf
https://www.armstat.am/file/model/am/2.1.pdf
11 Որակի կառավարում
11.1 Որակի ապահովում «Պաշտոնական վիճակագրության մասին» օրենք, Գլուխ 8. Պաշտոնական վիճակագրության որակը, Հոդված 29. Որակի ապահովման հանձնառությունը, Հոդված 30. Որակի գնահատումը
Արմստատի որակի քաղաքականությունը, որը հիմնված է Եվրոպական վիճակագրության փորձառության օրենսգրքի վրա (հաստատված է ՀՀ վիճակագրության պետական խորհրդի 2016 թ. հունիսի 20-ի № 17-Ա որոշմամբ)
Եվրոպական վիճակագրական համակարգի որակի ապահովման շրջանակ Տարբերակ 2.0 (հաստատված ՀՀ վիճակագրության պետական խորհրդի 2020թ. հուլիսի 16-ի թիվ 23- Ա որոշմամբ)
Որակի հռչակագիր Սպառողական գների ինդեքսի (ՍԳԻ) վերաբերյալ,
Ընդհանուր վիճակագրական բիզնես գործընթացի մոդել (GSBPM, տարբերակ 5.0), (հաստատված ՀՀ վիճակագրության պետական խորհրդի 2016թ. հոկտեմբերի 21-ի թիվ 30- Ա որոշմամբ), Սպառողական գների ինդեքս
Սպառողական գների ինդեքսի համար GSBPM- ի սխեմատիկ պատկեր
11.2 Որակի գնահատում Արմստատն օգտագործում է որակի գնահատման ընթացակարգեր, ինչպիսիք են օգտագործողների բավարարվածության հետազոտությունը, ինքնագնահատումը, գլոբալ գնահատումը, փորձագիտական գնահատումը և այլն:
• Օգտագործողների բավարարվածության հետազոտության հարցաթերթ
• Արմստատը մշակել է Եվրոպական վիճակագրական համակարգի Փորձառության օրենսգրքի ցուցանիշների ինքնագնա¬հատման հարցաթերթ` հիմնվելով Դանիայի վիճակագրության փորձի վրա:
• Հայաստանի Հանրապետություն. ԱՄՀ, Հայաստանի Հանրապետություն. ստանդարտների և կանոնների կատարման վերաբերյալ զեկույց- տվյալների մոդուլ, իշխանությունների կողմից պատասխան և մանրամասն գնահատում` օգտագործելով տվյալների որակի գնահատման շրջանակը (անգլերեն),
• Հայաստանի Հանրապետության պաշտոնական վիճակագրության ազգային համակարգի գլոբալ գնահատում (անգլերեն),
Հայաստանի Հանրապետությունում Եվրոպական վիճակագրության փորձառության օրենսգրքի իրականացման թեթև փորձագիտական գնահատու
• Արմստատի և Հայաստանի պաշտոնական վիճակագրության փորձագիտական գնահատում (անգլերեն), ՍԳԻ- ի արժանահավատությունը, ճշգրտության և հուսալիության առումով, ընդհանուր առմամբ համարժեք է միջազգային չափորոշիչներին
• ԱՄՀ առաքելությունների զեկույցներ. 2020 թվականից, ԱՄՀ փորձագետների մեթոդաբանական առաջարկությունների համաձայն (2018-2019), առաջին անգամ Հայաստանի Հանրապետության համար հաշվարկվել է սեփականատերերի զբաղեցրած բնակարանների պարտադիր վարձակալության ինդեքսը, որը հրապարակվել է սպառողական գների ինդեքսի (ՍԳԻ) մասին ամսական տեղեկագրում` եռամսյակային կտրվածքով ինդեքսի հաշվարկման համառոտ մեթոդաբանական նկարագրության հետ միասին: Գների ինդեքսների և կշիռների բազային տարվա վերանայման հետ կապված որոշ փոփոխություններ են կատարվել ՍԳԻ մեթոդաբանությունում: Մասնավորապես, դրանք 3-5 տարվա ընթացքում արդիականացնելու ավելի վաղ օգտագործված մեթոդի փոխարեն, այժմ դրանք վերանայվում են ամեն տարի և հիմնված են բազային տարվան նախորդող տարվա համար տնային տնտեսությունների կենսապայմանների ինտեգրված հետազոտության դրամական ծախսերի ցուցանիշների վրա: Փոփոխություններ են իրականացվել նաև ոչ պարենային ապրանքների խմբի սեզոնային ՍԳԻ ապրանքների գների հաշվարկման մեթոդաբանության մեջ ` կիրառելով ԱՄՀ-ի կողմից առաջարկված և ԵՄ երկրների կողմից օգտագործված գնի «տիպիկ» մեթոդը ՍԳԻ հաշվարկներում: Խստորեն արտահայտված սեզոնայնություն ունեցող պարենային ապրանքների համար օգտագործվող հայկական մեթոդը ԱՄՀ-ի կողմից գնահատվել է որպես միջազգային լավագույն մեթոդներից մեկը, որը կարող է առաջարկվել օգտագործել նման սեզոնայնություն ունեցող երկրներում:
12 Համապատասխանություն
12.1 Օգտագործողների կարիքներ Վիճակագրական տեղեկատվության հիմնական օգատագործողներն են պետական կառավարման և տեղական ինքնակառավարման մարմինները, հասարակական, գիտակրթական, ֆինանսական կազմակերպությունները, գործարար համայնքը, զանգվածային լրատվամիջոցները, միջազգային կազմակերպությունները և այլն: ՍԳԻ-ն հանդիսանում է մակրոտնտեսական կարևորագույն ցուցանիշներից մեկը, որը պետական մարմինների կողմից օգտագործվում է դրամավարկային և ֆինանսական քաղաքականության մշակման և իրագործման, տնտեսության մեջ գնաճային գործոնների վերլուծության, տնտեսական կանխատեսման և զսպման, առանձին իրավաբանական վիճաբանություններ լուծելու և այլն: Հայաստանի Հանրապետությունում ՍԳԻ-ն հանդիսանում է գնաճը բնութագրող միակ ցուցանիշը: ՍԳԻ-ն օգտագործվում է ընթացիկ գներով մակրոտնտեսական ցուցանիշները համադրելի գներով վերահաշվարկման համար, այսինքն հանդիսանում է որպես դեֆլյատոր ազգային հաշիվների ցուցանիշները հաստատուն գներով վերահաշվարկելու համար: Ներքին օգտագործողներն են. ՀՀ Կենտրոնական բանկը. ՀՀ Ֆինանսների նախարարությունը, ՀՀ Էկոնոմիկայի նախարարությունը, բարձրագույն ուսումնական հաստատությունները, գիտահետազոտական հաստատությունները, մամուլի ներկայացուցիչները և ընդհանրապես հասարակությունը, ինչպես նաև Արմստատի Մակրոտնտեսական ցուցանիշների և ազգային հաշիվների բաժինը, ճյուղային բաժինները:
12.2 Օգտագործողների բավարարվածություն Օգտագործողների պահանջմունքներն ուսումնասիրվում են աշխատանքային քննարկումների, խորհրդակցությունների, վիճակագրական ծրագրերի նախագծերի վերաբերյալ ստացված մեկնաբանությունների, Արմստատի պաշտոնական կայքում առկա 'Օգտագործողների բավարարվածության հետազոտության' հարցաթերթի միջոցով: Օգտագործողների շրջանում հետազոտություն Հաճախ տրվող հարցեր Արմստատի տարեկան վիճակագրական ծրագիրը մշակվում է վիճակագրական տեղեկատվություն օգատագործողների պահանջարկի ուսումնասիրության հիման վրա:
12.3 Ամբողջականություն Սպառողական գների ինդեքսի հաշվարկից հետո յուրաքանչյուր ամիս այն ներկայացվում է տեղեկատվական նյութերում հետևյալ կտրվածքով՝
1. ըստ ԱՍԸՆ դասակարգչի 2-ից 5 նիշ մակարդակի (ըստ ամիսների) յուրաքանչյուր ամսվա տոկոսային փոփոխությունը նախորդ տարվա համապատասխան ամսվա նկատմամբ,
2. ըստ ԱՍԸՆ դասակարգչի 2-ից 5 նիշ մակարդակի ըստ հանրապետության և դիտարկվող բնակավայրերի (ըստ ամիսների)՝ յուրաքանչյուր ամսվա տոկոսային փոփոխությունը նախորդ ամսվա նկատմամբ,
3. ըստ ԱՍԸՆ դասակարգչի 2-ից 5 նիշ մակարդակի ինդեքսները ըստ հանրապետության և դիտարկվող բնակավայրերի՝ (ըստ ամիսների) բազիսային ժամանակաշրջանի՝ նախորդ տարվա դեկտեմբերի նկատմամբ,
4. ըստ ԱՍԸՆ դասակարգչի 2-ից 5 նիշ մակարդակի տոկոսային փոփոխությունները հանրապետության կտրվածքով (ըստ ամիսների) տարվա սկզբից հաշվարկված ժամանակահատվածը նախորդ տարվա համապատասխան ժամանակահատվածի համեմատ (աճողական կարգով),
5. ըստ ԱՍԸՆ դասակարգչի երկու նիշ մակարդակի ինդեքսները հանրապետության կտրվածքով (ըստ ամիսների) պայմանականորեն ընդունված բազիսային տարվա նկատմամբ:
13 Ճշգրտություն և արժանահավատություն
13.1 Ընդհանուր ճշգրտություն ՍԳԻ- ի ճշգրտությունը կարելի է գնահատել բարձր: Տվյալների աղբյուրի ճշգրտությունը վերահսկվում է` գների և կշիռների համար հանդիսացող աղբյուրների ընտրության մեթոդական մոտեցումներով և միջազգայնորեն ընդունված չափորոշիչներով: Գնային տվյալների հավաքակազմն ապահովում է բավարար ծածկույթ և հավաքման ճշգրիտ ժամանակացույցի կիրառում: Բազային առևտրային և ծառայություններ մատուցող կազմակերպությունները, որտեղ իրականացվում են գնադիտարկումներ, ընտրվում են այնպես, որ դրանք լինեն ներկայացուցչական ՀՀ սպառողական շուկայում: ՀՀ տնտեսական տարածքում գտնվող բոլոր տիպի տնային տնտեսությունները ներառված են կշիռների համար դրամական ծախսումների մասին տվյալներ հաշվարկելու համար: Հետազոտությունը իրականացվում է ռոտացիոն կարգով: Հրապարակված տվյալները վերջին տարիներին չեն վերանայվել:
13.2 Ընտրանքային սխալ ՍԳԻ-ի ընտրանքի սխալը չի հաշվարկվում, քանի որ չի օգտագործվում ոչ հավանականության ընտրանքի մեթոդը: Ընտրանքի սխալները կրճատվում են բավականին մեծ քանակությամբ գնային տեղեկատվության հավաքման և դրանց կիրառմամբ հաշվարկներում: Ավելին, բոլոր բազային օբյեկտների փոփոխությունների շեղումները նվազագույնի հասցնելու նպատակով յուրաքանչյուր ապրանքի համար ապահովվում է բավականին մեծ քանակությամբ ներկայացուցչական տեսականու գնային տվյալների հավաքում: ՍԳԻ-ի կազմումն ու արտադրությունը հիմնված է սպառողական գների և տնային տնտեսությունների ծախսերի տվյալների վրա, որոնք չեն հանդիսանում բոլոր գների / ծախսերի ամբողջական համակցությունը: Նպատակային ընտրանքի կիրառումը դժվարացնում է ընտրանքի սխալի հաշվարկը: Դրանից ելնելով և ի շնորհիվ գների ինդեքսների կառուցվածքային բարդություններից Արմստատի կողմից ընտրանքի սխալ չի հաշվարկվում: Այնուամենայնիվ, Արմստատը նպատակաուղղված է իրականացնել այնպիսի գործընթացներ, որոնք կնվազեցնեն ընտրանքի սխալի մեծությունը, հավաքելով առավելագույն քանակի գնային տեղեկատվություն, ինչը թերևս հնարավոր է Արմստատի սահմանափակ ռեսուրսների պայմաններում իրականացնելու: Արմստատի կողմից սահմանվում են գների հավաքման համար օգտագործվող ռեսուրսների բաշխում ըստ մարզերի համապատասխան տնտեսական ցուցանիշների մեծությունների և առևտրային կետերի քանակների:
13.3 Ոչ ընտրանքային սխալ Կիրառվող տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ավելի լայն կիրառման շնորհիվ, օգտագործելով գնադիտարկումների համար ձեռքի համակարգիչները, որտեղ ներբեռնած են համապատասխան ստուգիչ և սխալներ բացահայտող ծրագրային փաթեթներ, նվազագույնի է հասցնում մուտքագրման սխալների հավանականությունը: Արմստատը փորձում է օպտիմալացնել ռեսուրսների բաշխումը սահմանելով գների դիտարկման համար ընտրված առևտրի օբյեկտների քանակը մարզերում:
14 Յուրաժամանակություն և ճշտապահություն
14.1 Յուրաժամանակություն Սպառողական գների ինդեքսը Հայաստանի Հանրապետությունում հրապարակվում է հաջորդող ամսվա 8-րդ աշխատանքային օրը:
14.2 Ճշտապահություն Տվյալները միշտ ներկայացվում և հրապարակվում են նախապես հայտարարված թողարկման ամսաթվերին:ՍԳԻ-ի հաշվարկման համար հաշվետու ամսվա գների մասին տեղեկատվությունը ներկայացվում է Արմստատի կենտրոնական գրասենյակ 23-ից 25-ը ընկած ժամանակահատվածում: Առաջին հրապարակումն իրականացվում է հաջորդ ամսվա 3-րդ աշխատանքային օրը:
15 Համաձայնեցվածություն և համադրելիություն
15.1 Համադրելիություն-աշխարհագրական ՀՀ ՍԳԻ-ի հաշվարկման համար գնադիտարկումներ են իրականացվում ՀՀ 10 մարզկենտրոնների և մայրաքաղաք Երևանի խոշոր և ներկայացուցչական առևտրային և ծառայություն մատուցող կազմակերպություններում: Հավաքված տվյալների հիման վրա հաշվարկվում են 11 առանձին ՍԳԻ-ներ մայրաքաղաքի և բոլոր մարզերի համար: Դրանց միջին կշռված ցուցանիշների միջոցով միջազգայնորեն ընդունված մեթոդաբանություննների մոտեցումներով հաշվարկվում է հանրապետության ՍԳԻ-ին:
15.2 Համադրելիություն-ժամանակի ընթացքում Սպառողական գների ինդեքսներն ամբողջությամբ համադրելի են ժամանակների ընթացքում: Ագրեգացված պատմական ժամանակագրական տվյալներն առկա են 1993 թվականի հունվարից: Անհատական սպառում՝ ըստ նպատակների դասակարգչի 12 խմբերով, հետհաշվարկ է իրականացվել մինչև 2010 թվականի հունվար ամիսը ներառյալ: Պարենային ապրանքների, ոչ պարենային ապրանքների և ծառայությունների խմբերով պատմական շարքերն առկա են 1993 թվականի հունվարից: Նոր կշիռներով հաշվարկված ինդեքսը փոխկապակցված է պատմական շարքերին:
15.3 Համաձայնեցվածություն-խաչաձև ոլորտներում Հայաստանի Հանրապետությունում հաշվարկվում է միայն մեկ սպառողական գների ինդեքս: ՍԳԻ-ը համարվում է ՀՀ-ի գնաճի պաշտոնական ցուցանիշը : Այն տրամադրում է տեղեկատվություն երկրում գործող գների փոփոխությունների մասին կառավարությանը, բիզնեսին, քաղաքացիներին և հանրությանը որպես ամբողջություն: ՍԳԻ-ն օգտագործվում է տնտեսական վերլուծության համար, որպես ֆինանսական գործիք, ինչպես նաև որպես տարբեր եկամուտների, պահանջների, պարտավորությունների, պայմանագրերի վճարումների ինդեքսավորման գործիք և այլն:
15.4 Համաձայնեցվածություն-ներքին ՍԳՆ-ն ունի ներքին փոխկապակցվածություն: Խմբավորման ավելի բարձր աստիճանների ինդեքսները ստացվում են համապատասխան ստորին մակարդակի էլեմենտար բաղադրիչների ինդեքսների կշռված մեծություններից:
16 Ծախս և ծանրաբեռնվածություն Կիրառելի չէ:
17 Տվյալների վերանայում
17.1 Տվյալների վերանայում- քաղաքականություն ՍԳԻ-ի վերահաշվարկման ժամանակահատվածը և գործընթացները հաստատված են ՀՀ ՍԳԻ-ի մեթոդաբանությամբ
17.2 Տվյալների վերանայում-փորձառություն ՍԳԻ-ն վերահաշվարկվում և հրապարակված ցուցանիշները խմբագրվում են միայն կշիռների փոփոխության ժամանակ, որպես կանոն յուրաքանչյուր տարվա փետրվարին ՍԳԻ-ի հաշվարկման հետ վերահաշվարկվում են հունվար ամսվա ՍԳԻ-ները, համաձայն նոր կշիռների և հրապարակվում մարտին: Հրապարակված ՍԳԻ-ի տվյալները կարող են վերանայվել` հայտնաբերված իրական սխալների, նոր կամ բարելավված տեղեկատվության և միջազգային ներդաշնակեցված կանոնների համակարգի փոփոխությունների առկայության ժամանակ :
18 Վիճակագրական մշակում
18.1 Տվյալների աղբյուր Վիճակագրական սկզբնական տվյալների գնային տեղեկատվության հավաքումը կարող է իրականացվել անմիջական դիտարկումների միջոցով (ձեռքի համակարգիչների կիրառմամբ) և կենտրոնացված հավաքման մեթոդներով: Սպառողական գների ինդեքսի հաշվարկի հիմքում ընկած են երկու հիմնական տեղեկատվական բազայից ստացված տվյալները.
- գնադիտարկման արդյունքում արձանագրված ընթացիկ և նախորդ ամիսներին ապրանքների (ծառայությունների) միջին գների (սակագների) փոփոխություններն արտահայտող ինդեքսային գործակիցները,
- բազիսային ժամանակաշրջանին նախորդող տարվա տնային տնտեսությունների սպառողական փաստացի ծախսումների մասին ցուցանիշները, որոնք հիմք են հանդիսանում ՍԳԻ-ի զամբյուղի կառուցվածքի և ընտրված ապրանք (ծառայությունների) կշիռների ձևավորման համար:
Հայաստանի ՍԳԻ-ի կշիռների հաշվարկման համար ընդգրկված են մշտական բնակություն ունեցող տնային տնտեսությունների կողմից կատարած դրամային ծախսումների մասին տվյալները: Հայաստանի Հանրապետությունում սպառողական գների ինդեքսի հաշվարկման համար Երևան քաղաքում և հանրապետության 10 մարզերում սահմանված մեթոդաբանությամբ կատարվում է սպառողական գների (սակագների) ամենամսյա դիտարկում:
Յուրաքանչյուր 425 անվանում ապրանք-ծառայության գների (սակագների), (շուրջ 8000 ապրանք-ծառայության ներկայացուցիչ) արձանագրման համար յուրաքանչյուր բնակավայրում դիտարկվում են 6-12 նախապես ընտրված առևտրային և ծառայություն մատուցող կազմակերպություններ: ՀՀ սպառողական գների դիտարկումների համար ընտրված առևտրի կետերի (ինչպիսիք են սուպերմարկետները, մթերային խանութները, ոչ- մթերային խանութները, խառը խանութները, գյուղատնտեսական մթերքի շուկաները, ծառայություններ մատուցող կազմակերպությունները) ընդհանուր քանակը շուրջ 2700 է: Տվյալները հավաքվում են ամսական 3 անգամ և ուղարկվում են Արմստատի մարզային վարչությունների կողմից Արմստատի գների վիճակագրության և միջազգային համադրումների բաժին մինչև հաշվետու ամսվա 25-ը, որտեղ ամենամսյա կտրվածքով իրականացվում է այդ տվյալների ստուգումը, ամփոփումը և ՍԳԻ-ի հաշվարկը: Գին դիտարկող մասնագետներն այցելելով բազային մանրածախ առևտրի և ծառայություն մատուցող կետերը գնային տեղեկատվությունը հավաքում են նախապես ստացված առաջադրանքների հիման վրա պլանշետի միջոցով: Որոշ ծառայությունների սակագները, որոնք միևնույնն են ամբողջ հանրապետության համար, ինչպիսիք են օրինակ հեռահաղորդակցության, էլեկտրաէներգիայի, գազի և այլ ծառայությունների սակագները, հավաքվում են Արմստատի գլխավոր գրասենյակի համապատասխան ստորաբաժնման կողմից: Յուրաքանչյուր ամիս ՍԳԻ-ի հաշվարկների համար գրանցվում են շուրջ 250000 գնային ցուցանիշներ: Տարրական ագրեգատների ինդեքսների կշիռները հաշվարկվում են տնային տնտեսությունների կենսապայմանների ամբողջացված հետազոտության դրամային ծախսումների մասին տվյալների հիման վրա: Որոշ ապրանքների և խմբերի համար (ինչպիսիք են ալկոհոլային խմիչքները և ծխախոտը, բջջային կապի, տրանսպորտի ծառայությունները և այլն) տնային տնտեսությունների հետազոտության տվյալները ճշգրտվում են նաև վիճակագրության համապատասխան ճյուղային բաժինների ցուցանիշներով:
Դասակարգման ամենացածր մակարդակով ապրանքների և ծառայությունների՝ էլեմենտար ագրեգատների քանակը, որոնց գներն ամսական կտրվածքով հավաքվում են.
00 Սպառողական գների ինդեքս ընդամենը՝ 425
01 Սննդամթերք և ոչ ալկոհոլային խմիչքներ` 129
02 Ալկոհոլային խմիչքներ, ծխախոտային արտադրատեսակներ `13
03 Հագուստ և կոշիկ` 67
04 Բնակարանային ծառայություններ, ջուր, էլեկտրաէներգիա, գազ և վառելիքի այլ տեսակներ` 19
05 Տնային գործածության առարկաներ, կենցաղային տեխնիկա և բնակարանի ընթացիկ սպասարկում` 51
06 Առողջապահություն` 27
07 Տրանսպորտ` 22
08 Կապ` 14
09 Հանգիստ և մշակույթ` 32
10 Կրթություն` 7
11 Ռեստորաններ և հյուրանոցներ` 5
12 Տարբեր ապրանքներ և ծառայություններ` 39
18.2 Տվյալների հավաքման հաճախականություն Գնադիտարկման բազային օբյեկտները խմբավորված են 3 պայմանական խմբերի և յուրաքանչյուր խումբ բազային օբյեկտներում գնադիտարկումներն իրականացվում են տվյալ ամսվա ընթացքում մեկ անգամ (յուրաքանչյուր ամսվա 1-ին, 10-ին կամ 20-ին և դրանց մոտակա օրերին) բացառությամբ թարմ միրգ, բանջարեղեն, վառելիք (բենզին, դիզելային վառելիք) ապրանքատեսակների, որոնց գնադիտարկումը բոլոր բազային օբյեկտներում յուրաքանչյուր ամսում իրականացվում է 3 անգամ (1-ին, 10-ին և 20-ին և դրանց մոտակա օրերին):
18.3 Տվյալների հավաքում Սպառողական գների և ծառայությունների սակագների դիտարկումը սպառողական շուկայում իրականացվում է ընտրանքային կարգով.
-ապրանքների և ծառայությունների գների և սակագների դիտարկման համար բնակավայրերի ընտրանք,
-բազային առևտրի և ծառայություններ մատուցող կազմակերպությունների (որտեղ պետք է կազմակերպվեն դիտարկումները) ընտրանք,
-դիտարկման համար ապրանք (ծառայություն)-ներկայացուցիչների ընտրանք:
ՀՀ-ում ՍԳԻ-ի ապրանքների և ծառայությունների գնադիտարկումներն իրականացվում են բոլոր մարզերում համատարած:
Առևտրի ոլորտի բազային կազմակերպություններն՝ ինչպիսիք են սուպերմարկետները, մթերային խանութները, ոչ մթերային խանութները, խառը խանութները, գյուղատնտեսական մթերքի շուկաները, ինչպես նաև ծառայություններ մատուցող կազմակերպությունները՝ հանրային սննդի կետերը, իրավաբանական և բանկային համակարգում գործող կազմակերպությունները, բժշկական հիմնարկները, ուսումնական հաստատությունները և այլն, պետք է համապատասխանեն մի շարք պահանջների: Դրանք են՝ առևտրաշրջանառության և մատուցված ծառայությունների համեմատաբար մեծ ծավալ, առևտրի սպասարկման ծառայություններ մատուցելու որոշակի մակարդակի առկայություն, դրանցում առկա ապրանքների և ծառայությունների կայուն խմբաքանակ, երկարատև կայուն գործունեության պատմություն, տեղաբաշխվածությունը (գտնվելու վայրը) և այլն: Յուրաքանչյուր ապրանքի (ծառայության) - ներկայացուցչի համար բազային օբյեկտների քանակությունը տվյալ դիտարկման բնակավայրի համար հաշվարկվում է ելնելով համապատասխան մարզի առևտրաշրջանառության, մատուցված ծառայությունների ծավալների հանրապետության համապատասխան ցուցանիշների ընդհանուր ծավալներում ունեցած տեսակարար կշիռներից, ինչպես նաև բնակչության թվաքանակից:
Սպառողական գների ինդեքսի զամբյուղի կազմում ներառվում են բոլոր տեսակի ապրանքները և ծառայությունները, որոնք ունեն լայն սպառում բնակչության կողմից, և հետևաբար համեմատական մեծ տեսակարար կշիռ սպառման ծախսերում:
ՀՀ ՍԳԻ-ում չեն ներառվում կապիտալ սեփականությունը, օրինակ` տունը, ձեռնարկությունների կամ կառավարության կողմից սպառված ապրանքներն ու ծառայությունները, ինչպես նաև խաղատների կողմից մատուցված ծառայությունները: Յուրաքանչյուր տարի դիտարկվող ապրանքների և ծառայությունների կազմն ու կառուցվածքը ենթարկվում են որոշակի փոփոխության` արդիականացման նպատակով: Գին արձանագրող վիճակագիրներն իրենց ամենամսյա դիտարկումների ընթացքում հետևում են սպառողական շուկաներում տարբեր ապրանքների և ծառայությունների նկատմամբ ներկայացված պահանջարկին և առաջարկին, խորհրդակցելով առևտրի կետերի մարկետոլոգ փորձագետների հետ, պարբերաբար, եռամսյա կտրվածքով ներկայացնում են առաջարկություններ Արմստատի կենտրոնական գրասենյակի համապատասխան բաժին, ապրանքների և ծառայությունների տեսակների փոփոխության մասին:
18.4 Տվյալների վալիդացիա Առկա են տեղեկատվության ստուգաճշտման համար անհրաժեշտ մեթոդաբանական ցուցումներ ու հրահանգներ: Ցուցանիշների ստացման ողջ ընթացքում խստորեն պահպանվում են դրանց ստացման մեթոդաբանական պահանջները` համաձայն նախապես սահմանված դասակարգումների, մեթոդաբանական ուղեցույցների և Արժույթի Միջազգային Հիմնադրամի կողմից տրամադրված ծրագրերի: Տվյալների վավերացումը իրականացվում է երկու փուլով: Առաջին փուլում գների վավերացումը տեղի է ունենում միաժամանակ գների գրանցման հետ մեկտեղ՝ դաշտի աշխատանքների ժամանակ: Գների արձանագրումն իրականացվում է ձեռքի համակարգիչներով, որոնց մեջ ներբեռնված է նաև համապատասխան ծրագրային գործիք սխալ մուտքագրումից խուսափելու համար: Ոչ արժանահավատ (թե դիտարկված գինը չի ընկնում նախանշված հարաբերական գնի միջակայքը) գնի մուտքագրման հետ անմիջապես գնադիտարկողը նախազգուշացվում է: Գների գրանցումը և դրանց փոխանցումը կենտրոնական գրասենյակ իրականացվում է գնադիտարկման համար եռօրյա ժամանակացույց սահմանված ժամկետից հետո անպիջապես հաջորդ օրը: Երկրորդ փուլում կենտրոնական գրասենյակի գների վերլուծությամբ զբաղվող համապատասխան աշխատակիցները, վերլուծելով գնի փոփոխության միտումները բոլոր դիտարկվող քաղաքներում, կարող են պահանջել դիտարկողից իրականացնել ստուգիչ կրկնադիտարկում: Կենտրոնական գրասենյակում իրականացվում են մի շարք գործընթացներ, որոնցից են ՝բացակայող գների գնահատում՝ իմպուտացիա, դիտարկվող օբյեկտի գների փոփոխության դեպքում նոր օբյեկտի գների ճշգրիտ ներգրավում, դիտարկվող ապրանքի տեսակի փոփոխության գործընթացներ և այլն:
18.5 Տվյալների կոմպիլացիա Բազային օբյեկտներում յուրաքանչյուր ապրանքի և ծառայության տեսակի արձանագրված գնային տեղեկատվության հիման վրա հաշվարկվում է համապատասխան բնակավայրի տվյալ ապրանքատեսակի և ծառայության ներկայացուցչի միջին գինը: Ապրանքի (ծառայության) հանրապետական միջին գինը (սակագինը) հաշվարկվում է որպես միջին կշռված մեծություն բոլոր դիտարկվող բնակավայրերում տվյալ ապրանքի (ծառայության) համար հաշվարկված միջին գներից (սակագներից): Հաշվարկման համար որպես տեսակարար կշիռ օգտագործվում են համապատասխան մարզի տեսակարար կշիռների մասին տվյալները: Տարրական ապրանքի (ծառայության) գինը ձևավորվում է որպես միջին երկրաչափական մեծություն բոլոր այն գնային ցուցանիշներից, որոնք արձանագրվել են տվյալ ժամանակահատվածում կոնկրետ ապրանքի կամ ծառայության համար: ՍԳԻ-ի հաշվարկներում որպես տարրական ինդեքսներ հանդիսանում են ապրանքների և ծառայությունների ներկայացուցիչների գների հարաբերական մեծությունների (ինդեքսային գործակիցների) միջին երկրաչափական մեծությունը: Տարրական ագրեգատների կամ անհատական գների ինդեքսների և սպառողական ծախսումների հիման վրա հաշվարկված ապրանքների և ծառայությունների համապատասխան տեսակարար կշիռների միջին թվաբանական կշռված մեծությունների արդյունքում ստանում ենք ԱՍԸՆ դասակարգչի սպառողական ապրանքների և ծառայությունների զանազան խմբավորումների ագրեգացված գների ինդեքսներ` ենթադասերի, դասերի, հատվածների համար և ընդամենը ՍԳԻ: Ագրեգացման նման մեթոդով ստացվում են նաև բոլոր անհրաժեշտ այլ խմբավորումների ինդեքսները:
18.6 Ճշգրտում Սպառողական գների ինդեքսի ստացման հնարավոր վիճակագրական շեղումների հետ կապված կան մի շարք գործոններ, որոնք կարելի է խմբավորել հետևյալ կերպ.
•Բացակայող գների գնահատում. Ապրանքի կամ ծառայության գների ժամանակավոր բացակայության դեպքում (մինչև 2-3 ամիս) կիրառվում է տվյալ ապրանքի (ծառայության) համապատասխան ենթախմբի գնային փոփոխությունը:
•Ապրանքների փոխարինում. Տարրական ապրանքի մակարդակում, որն ունի համապատասխան կշիռ ՍԳԻ-ի զամբյուղում և որի կշիռը և գնային փոփոխությունները օգտագործվում են ՍԳԻ-ի ագրեգացման ժամանակ, ապրանքի փոխարինում չի իրականացվում մինչև կշիռների հերթական արդիականացումը` բազիսային ժամանակաշրջանը տարին փոխելու ժամանակ: Եթե տվյալ ապրանքի տեսակը (ապրանք-ներկայացուցիչը), որի գինը ագրեգացվում է տարրական ապրանքի գնի մեջ տվյալ ապրանքի բոլոր ապրանք- ներկայացուցիչների գների հետ, անհայտանում է սպառողական շուկայից 3 ամսից ավել, ապա այն փոխարինվում է մեկ այլ համանման տեխնիկական բնութագրերով ապրանք-ներկայացուցիչով:
•Առևտրի կետերի փոխարինում. ՍԳԻ-ն հաշվարկվում է ամսական կտրվածքով` հիմնվելով միևնույն առևտրային կետերից ստացվող գնային տեղեկատվության վրա: Այն դեպքում, երբ դիտարկվող առևտրի կետը դադարեցնում է իր գործունեությունը, գնադիտարկողը իր հետագա գնադիտարկումներն իրականացնելու համար, համաձայնելով վիճակագրության կենտրոնական գրասենյակի հետ, ընտրում է մեկ այլ առևտրի կետ, որն ունի նմանատիպ առևտրի պայմաններ և գների մակարդակ, ինչպիսիք առկա էին փակված առևտրի կետում:
•Որակի տարբերությունների ճշգրտումներ. Դիտարկվող ապրանքի կամ ծառայության որակական փոփոխությունների մասին տեղեկատվությունն առաջնահերթ ստացվում է գնադիտարկման ընթացքում գին դիտարկող մասնագետի կողմից: Առևտրի կետի աշխատակիցների և համապատասխան մասնագետների օգնությամբ գնադիտարկող մասնագետը հաշվարկում է որակական փոփոխության արժեքը: Որակի ճշգրտման այս մեթոդը կոչվում է Էքսպերտային` տրամաբանական ճշգրտում: Դրա հետ մեկտեղ ՀՀ ՍԳԻ-ի հաշվարկման համար կիրառվում են որակի ճշգրտման այլ մեթոդներ`
• ուղղակի կամ պարզ համադրման,
• ապրանքների տեսականու ժամանակային համընկնման,
• ընդհանուրի միջինի բաշխման կամ կամրջային համընկնման,
• հոմոգեն մոդելի (ապրանքի ներկայացուցչի) փոփոխության տեղադրման,
• տարբերակի արժեքի (չափի միավորների) ճշգրտման: ՀՀ ՍԳԻ-ի հաշվարկներում կիրառվող որակի ճշգրտման մեթոդներն ըստ առանձին ապրանքախմբերի`
• պարենային ապրանքներ` ուղղակի համադրման, տարբերակի արժեքի և կամրջային համընկնման,
• հագուստեղեն և կոշկեղեն` ուղղակի համադրման, կամրջային համընկնման,
• ավտոմեքենաներ` ուղղակի համադրման, էքսպերտային գնահատման, կամրջային համընկնման,
• հեռուստացույցներ, լվացքի մեքենաներ, սեղանի համակարգիչներ, նոութբուկներ, կահույք, տնային էլեկտրոնային սարքավորանք ` ուղղակի համադրման, համընկնման և կամրջային համընկնման:Նոր արտադրանքի ներկայացումը. Նոր ապրանքները չեն ընդգրկվում ՍԳԻ-ի սպառողական զամբյուղում մինչև հաջորդ կշիռների արդիականացումը: Ընդմիշտ բացակայող համարվում է այն ապրանքը, որը համեմատաբար երկար ժամանակ (2-3 ամսից ավել) բացակայել է սպառողական շուկայից, չի ունեցել սպառում, հետևաբար ապագայում չի նախատեսվում դրա արտադրությունը նախկին որակական հատկանիշներով: Սպառողական ապրանքների դիտարկման գործող ցանկում հնարավոր է և անհրաժեշտ իրականացնել ընդմիշտ բացակայող ապրանքատեսակի փոփոխություն, քննարկելով փոփոխման անհրաժեշտության հարցը բազային առևտրի կետերի ապրանքագետ մասնագետների հետ: Քանի որ այդ ապրանքները (ընդմիշտ բացակայող) մշտապես անհասանելի են օգտագործողների համար և դրանց գների դիտարկումն անհնարին է, դրանք փոխարինվում են նոր, նմանատիպ ապրանքներով, որոնց ընդհանրացված տեխնիկական բնութագրերը հիմնականում համապատասխանում են նախկինում դիտարկվող ապրանքի բնութագրին: Դրա հետ մեկտեղ վերը նշված ապրանքատեսակները կարող են նաև փոխարինվել մեկ ուրիշ ապրանքատեսակով, եթե դրանք կորցրել են իրենց արդիկանությունը կամ բնակչության սպառման կառուցվածքում էական ծավալ չեն կազմում: Գների դիտարկման համար ընտրված ապրանքատեսակի ներգրավվածությունը ՍԳԻ-ի կազմում կարող է վերանայվել և դա փոխարինվել այլ ապրանքատեսակով արդիականացումը կորցնելու պարագայում, երբ նշված ապրանքատեսակի սպառման ծավալը (տեսակարար կշիռը) ընդհանուր սպառման ծավալներում անընդմեջ կրճատվում է: s
Սեզոնային ապրանքներ. Սպառողական շուկայում սեզոնային ապրանքների բացակայության ամիսների պայմաններում, դրանց գների և գների ինդեքսների գնահատման մեթոդը համապատասխանում է ժամանակավոր բացակայող ապրանքների գնահատման մեթոդաբանությանը: Ապրանքների, գնային տվյալների և հետևաբար գների ինդեքսների բացակայությամբ պայմանավորված, դրանց համար պայմանականորեն կիրառվում են համապատասխան ենթախմբի ինդեքսները, որոնք հաշվարկվում են տվյալ ենթախմբի շուկայում առկա ապրանքների ամսական միջին կշռված գնային ինդեքսներով: Սեզոնային ապրանքի ի հայտ գալու ամսին, երբ արձանագրվում է դրա իրական գինը, դրան նախորդող ամսվա համար հաշվարկվում է պայմանական գին՝ արձանագրված վերջին գինը վերահաշվարկելով տվյալ ապրանքի բացակա ամիսներին ձևավորված համապատասխան խմբի կամ ենթախմբի ինդեքսների միջոցով:
Միջանկյալ տվյալների և վիճակագրական արտադրանքի գնահատում և վավերացում. ՍԳԻ-ի համար ստացված տեղեկատվության ստանդարտ սխալների կամ շեղումների գործակիցները գնահատելու նպատակով կանոնավոր հիմունքներով կատարվում են վերլուծություններ և հաշվարկներ: Գնային տվյալները, որոնք ստացվում են գնադիտարկողների կողմից, ենթարկվում են համակարգչային թվաբանական և տրամաբանական ստուգումների:
19 Մեկնաբանություններ

Ներբեռնել SDMX 2.1 ֆայլ ֆորմատով: SDMX-ESMS-Սպառողական գների ինդեքս (ՍԳԻ)
Մեթատվյալների կառուցվածքի սահմանում SDMX 2.1- ում: ESMS_MSD+ARMSTAT+2.0+SDMX.2.1.xml